Stichting Los Niños

Guatemala en de huidige onderwijssituatie

Guatemala heeft een erg geweldadige geschiedenis, waarvan de gevolgen tot op de dag van vandaag in de samenleving voelbaar zijn. Gedurende de Spaanse koloniale overheersing (1524-1821) was er sprake van een sterke assimilatie en onderdrukking van de inheemse bevolking. Ook na de onafhankelijkheid is deze assimilatie, exploitatie en uitsluiting van de Maya’s doorgezet.

In de periode 1960-1996 heeft een burgeroorlog gewoed, waarin de Maya dorpen, als potentiële voedingsbodem voor vrijheidstrijders (vermeende communisten), werden gezien als vijand van de Staat. Geweldadige onderdrukking was de centrale strategie van de Guatemalteekse regering. Hierbij zijn onder meer 400 Maya-dorpen van de aardbodem geveegd, 40.000 personen verdwenen en tussen de 150.000 en 200.000 burgers gedood. Het is niet verwonderlijk dat deze periode diepe littekens heeft achtergelaten.

Pas sinds 1996, met het tekenen van de Vredesakkoorden, kruipt Guatemala langzaam uit deze zwarte periode en vinden hervormingen plaats. Een ‘International Alert’ van 2002 luidde echter nog ‘ondanks dat er geen sprake is van terugkeer naar gewapend geweld blijft de democratisering van de maatschappij onvoltooid, sociale en economische problemen blijven bestaan en criminaliteit en huiselijk geweld is toegenomen’.

Van de ruim 11 miljoen inwoners van Guatemala is 50 tot 60 procent Maya. De overige inwoners zijn voornamelijk ‘ladinos’, afstammelingen van Maya en Europese (voornamelijk Spaanse) voorouders. Naast het Spaans worden er ca. 20 verschillende Maya-talen gesproken.

Armoede en ongelijkheid zijn twee serieuze problemen. Meer dan 70% van de bevolking leeft onder de armoedegrens (minder dan US$2 per dag), waarvan 15% in extreme armoede (minder dan US$1 per dag). De armoede is het grootst onder de Maya-bevolking.

De huidige onderwijssituatie in Guatemala

De Staat heeft de plicht om basisonderwijs te bieden aan alle kinderen, maar ondanks de initatieven die er zijn ondernomen, bestaan er nog grote problemen rondom de toegang en de kwaliteit van het onderwijs.

Volgens het rapport van SEGEPLAN (2003) wordt het onderwijs gekarakteriseerd door:

  1. hoog percentage analfabetisme (het hoogst onder inheemse vrouwen/meisjes)
  2. lage scholingsgraad
  3. hoge mate van schoolverlating en repetitie
  4. lage financiële besteding aan het onderwijs
  5. slechte educatieve infrastructuur

Vanuit kwalitatief oogpunt heeft het onderwijs zich altijd gekenmerkt door een mechanische en autoritaire manier van lesgeven, gericht op memoriseren en kopiëren, dat zorgt voor mentale passiviteit. Kinderen worden niet gestimuleerd (maar eerder gedemotiveerd) om zelfstandig na te denken.

Vooral arme kinderen hebben moeilijk toegang tot onderwijs. Er zijn publieke basisscholen waar het onderwijs ‘gratis’ is, maar de kosten van het verplichte uniform, de boeken en het schoolmateriaal zijn voor veel arme families niet te dragen. Sommige kinderen kunnen ook niet naar school omdat zij al mee moeten werken om de kost te verdienen. Het onderwijs en de begeleiding op de publieke scholen is dusdanig slecht dat veel kinderen al na een jaar de school weer verlaten, zonder te hebben leren lezen, schrijven of rekenen.

 

Onderwijs als mensenrecht en voor armoedebestrijding

We leven in een wereld waarin onderwijs een steeds bepalendere factor is voor levensstandaarden. Onderwijs speelt een belangrijke rol voor het doorbreken van de cirkel van armoede en het realiseren van maatschappelijke verandering. Het wordt vaak gezien als motor van economische ontwikkeling (human capital benadering) en vandaag de dag wordt minstens zoveel waarde gehecht aan de human development factor, waarbij onderwijs wordt gezien als een mensenrecht en als mogelijkheid voor de ontplooiing van individu en maatschappij. Het streven naar rechtvaardigheid, armoedebestrijding en permanente educatie staan centraal.

In het Nederlandse ontwikkelingsbeleid heeft onderwijs een centrale plaats aangezien er de overtuiging bestaat dat toegankelijkheid en goed onderwijs essentieel zijn bij een effectieve aanpak van armoedebestrijding. Daarbij gaat het niet alleen om basisonderwijs, maar om basiseducatie: ‘dat is gericht op de leerbehoeften van mensen (kinderen en volwassenen) en hen in staat stelt zich de basiskennis, waarden en essentiele vaardigheden eigen te maken die noodzakelijk zijn voor hun persoonlijke en sociale ontwikkeling en om een zinvolle rol te kunnen spelen in het leven.’

In 2000 heeft de wereldgemeenschap in de Millenium Verklaring acht doelstellingen aangenomen om de armoede wereldwijd te bestrijden. Deze milleniumdoelstellingen, waaronder ‘basisonderwijs voor alle kinderen’, moeten in het jaar 2015 zijn gerealiseerd.

Binnen het programma Education for All zijn er in 2002 meer specifieke afspraken gemaakt:

  1. betere zorg en educatie voor het jongste kind
  2. kwalitatief goed en gratis onderwijs voor iedereen (jongens en meisjes)
  3. jongeren leren de vaardigheden die nodig zijn om zich verder te kunnen ontwikkelen
  4. vijftig procent minder analfabete volwassenen en toegang tot levenslang leren voor alle volwassenen
  5. wegwerken van de verschillen tussen jongens en meisjes, mannen en vrouwen; volledig gelijke kansen in het onderwijs voor beide seksen
  6. betere kwaliteit van het onderwijs

Om deze doelstellingen in 2015 te kunnen behalen moeten nog enorme inspanningen worden verricht.

Bron: dit artikel is gebaseerd op de publicatie ‘De huidige onderwijssituatie in Guatemala. Aanbevelingen aan de Nederlandse ambassade’, (juli 2004)

English English
English Español

Het zal nog jaren duren voordat de Guatemalteekse overheid fatsoenlijk onderwijs kan garanderen aan alle burgers.

Projecten en particulier initiatief, vanuit de Guatemalteekse samenleving en vanuit de internationale gemeenschap, spelen een belangrijke rol bij hervormingen.

Stichting Los Niños wil daaraan bijdragen en richt zich op het bieden van educatie aan kinderen/jongeren om de cirkel van armoede en onwetendheid te doorbreken.

Daarbij werkt zij zoveel mogelijk samen met de plaatselijke gemeenschap en Guatemalteekse organisaties om verankering in de samenleving te waarborgen.